بلوغ در اثر رسيدن يا تكامل سيستم اعصاب مركزي آغاز مي شود. در اين زمان بخشهاي فرمانده مغزي مانند هيپوتالاموس شروع به تحريك قسمتهاي فرمان پذير بنام تخمدان مي كند و در نتيجه اين عمل، تخمدان ها شروع به ترشح هورمونهاي جنسي بنام استروژن و پروژسترون و آندروژن مي كنند. هورمون استروژن در دختران سبب شروع صفات ثانويه جنسي مي شود

در شروع و ادامه بلوغ ، فعاليتهاي كلي بدن از جمله فعاليت غدد تيروئيد و فوق كليه ،  عوامل تغذيه اي ، بيماريهاي مزمن ، محركات بينايي ، بزاقي ، عاطفي و ... تاثير دارند. سن متوسط بلوغ در دختران 18-8 سال است. عامل عمده موثر در اين زمينه وراثت است  ولي تعدادي عوامل ديگر نيز در شروع و روند بلوغ موثرند كه وضعيت تغذيه ، محل جغرافيايي ، سلامت كلي ، مواجهه با نور آفتاب و وضعيت رواني از جمله عوامل موثر در بلوغ مي باشند.

بلوغ در دختران چاق نسبتا زودتر آغاز مي شود و در دختران با سوء تغذيه شديد ديرتر شروع مي شود. در افراد ساكن در روستاها و نزديك به استوا و ارتفاعات كم بلوغ زودتر حادث مي شود. دختران ساكن در مناطق دور از استوا و ارتفاعات بلوغ را ديرتر تجربه مي كنند

در مجموع نسبت به چند دهه قبل سن بلوغ كمي كاهش يافته است كه بنظر مي رسد بخاطر بهبود تغذيه و شرايط زندگي سالم تر باشد. گاهي بلوغ در دختران خيلي چاق يا مبتلا به ديابت يا ورزشكاران ديرتر اتفاق مي افتد

صفات ثانويه جنسي در برابر صفات اوليه

هر نوزاد دختري با صفات اوليه جنسي كه شامل رحم ، دو عدد لوله رحمي ،دو عدد تخمدان ، واژن و دستگاه تناسلي خارجي است متولد مي شود ولي رشد و ايجاد صفات ثانويه جنسي بسته به شروع بلوغ  و فعال شدن تخمدانها و ترشح هورمون استروژن دارد. صفات ثانويه جنسي يا همان علائم بلوغ  جسماني در دختران شامل اين موارد است

رشد پستانها ، پيدايش موهاي زائد در ناحيه تناسلي و زير بغل ، تبديل شكل كودكانه بدن به فرم بزرگسالي ، تغيير صداي كودكانه به زنانه ، تغييرات و تحولات اسكلتي ، رشد و تحول در غدد عرقي و چربي ، رشد يا جهش سريع در قد و وزن ، تغيير پراكندگي چربي در بدن ، جوش جواني ( آكنه ) ، تمايل به جنس مخالف و قاعدگي

هميشه در شروع و ادامه اين علائم بايد تفاوتهاي فردي را در نظر داشت. افزايش سريع قد ( جهش قدي ) باعث افزايش 25 سانتي متري در قد دختران نوجوان مي شود و اين افزايش تا زمان قاعدگي سريع است

قد و جثه دختران تا 25 سالگي نيز رشد مي يابد و اين شامل رشد و تكامل لگن كه بعدا نقش مهمي در امر زايمان دارد نيز مي شود

قاعدگي معمولا آخرين علامت بلوغ در دختران است. اولين قاعدگي در دختران ايراني بطور متوسط در 13 سالگي مي باشد. داشتن آگاهي هاي لازم در زمان مناسب فرايند بلوغ را در فرد راحت تر و دلپذير تر مي سازد

چه زماني به دخترانمان در خصوص قاعدگي اطلاعات دهيم ؟

پديده بلوغ بايد مورد توجه والدين و مربيان مدارس باشد بنظر مي رسد بهترين زمان براي دادن اطلاعات براي هر تحولي  زماني نه چندان نزديك و نه چندان دور از آن رخداد باشد. در مورد قاعدگي بهترين وقت زمان جهش قد در دختران مي باشد كه به فاصله چند ماه پديده قاعدگي اتفاق خواهد افتاد

مجموعه اطلاعاتي كه دختران در خصوص بلوغ و جنسيت مي بايست كسب كنند الفباي زنانگي ناميده مي شود. تجربه نشان مي دهد كه عدم آگاهي از اين الفبا ، سلامت جسمي ، جنسي ، رواني و اجتماعي فرد را به مخاطره مي اندازد. اين الفبا شامل شرايط و وضعيت بلوغ و قاعدگي طبيعي و غير طبيعي ، رفتارهاي زندگي سالم از جمله تغذيه ، ورزش ، استراحت و استفاده از آفتاب ، مراجعه به پزشك يا افراد ذيصلاح براي كسب اطلاعات ، كاهش اضطراب و تشخيص و درمان بيماريها مي باشد

چه زماني مراجعه به پزشك و مشاوره با وي لازم است ؟

1-    اگر قاعدگي تا سن 16 سالگي شروع نشود

2-    اگر صفات ثانويه جنسي مثل جوانه زدن پستان و رويش موهاي زهار تا 14 سالگي آغاز نشود

3-    اگر تا سه سال بعد از جوانه زدن پستان قاعدگي شروع نشود

4-    اگر 5 سال از زمان بروز اولين علامت بلوغ گذشته باشد و قاعدگي شروع نشده باشد

5-    اگر بين قد و وزن با سن همزمان اختلاف فاحشي وجود داشته باشد

6-    اگر بعد از برقراري قاعدگي منظم رويش موهاي زبر در ناحيه صورت ، زير چانه يا ساير قسمتهاي بدن پيش آيد

اضطراب و نگراني و وجود سوالات مختلف در خصوص بلوغ براي نوجوانان و والدين وي يك امر كاملا طبيعي است