براي بسياري از مردم سرفه مزمن چيزي بيشتر از يك زنگ خطر يا يك نشانه است؛ چراكه مي­تواند سبب انتشار ترشحات، ناراحتي خانواده و همكاران ­شود و همچنين مي­تواند خواب را مختل كند و سبب ايجاد احساس خستگي و عصبانيت در انسان شود.

يكي از مشكلات سرفه مزمن اين است كه هميشه علت آن قابل تشخيص نيست. در مواقعي مثل سرماخوردگي يا آنفولانزا مدت آن كاملاً روشن و واضح است ولي در برخي مواقع حتي پس از معاينات مكرر و انجام تستها و آزمايشات گوناگون باز هم علت سرفه مشخص نمي­شود. هرچند امروزه بيشتر بيماران مبتلا به سرفه مزمن به تشخيص مي­رسند. ترشحات پشت حلق ،‌آسم و برگشت اسيد معده،‌شايعترين علل سرفه مزمن هستند. گرچه يك سرفه مزمن ممكن است نشانه اي از يك بيماري جدي نباشد اما بايد هر سرفه ­اي كه به طول مي­كشد و رفع نمي­شود، حتماً بررسي شود.

سرفه مزمن مي­تواند همراه با ساير علائم و نشانه ­ها ديده شود كه مهمترين آنها عبارتند از:

-          آبريزش بيني يا گرفتگي بيني

-          احساس حركت يا پايين رفتن مايع در پشت حلق

-          كوتاه شدن تنفس و صدادار شدن آن

-          سوزش پشت جناغ سينه يا مزه تلخ دهان

-          در موارد نادري بالا آوردن خون همراه با سرفه

نحوه ايجاد سرفه به اين شكل است كه يك ماده محركي مثل اسيد معده، ترشح مخاطي، اسپري مو،‌عطر و حتي غذاي تند سبب تحريك اعصاب مجراي تنفسي مي­شود. سپس اين تحريكات عصبي به مغز منتقل مي­شود و از اين طريق عضلات معده و ديافراگم تحريك و منقبض مي­شوند و فشار محكمي  را به هواي داخل ريه­ ها وارد مي­كنند. در واقع سرفه يك نوع جريان هوا براي خارج كردن مواد محرك از مجاري هوايي است و سرعت هواي خارج شده توسط سرفه مي­تواند به 500 مايل در ساعت هم برسد. سرفه گه گاه يك امر طبيعي است و به پاكسازي ريه ­ها از مواد خارجي و ترشحات كمك مي­كند، در نتيجه از عفونت آنها پيشگيري مي­كند. اما سرفه­ اي كه براي مدت طولاني باقي مي­ماند معمولاً يك بيماري ديگري است كه به برخي از آنها خواهم پرداخت.

        ترشح پشت بيني يا پشت حلق؛هر روز غدد بيني و حلق انسان، مخاطي را ترشح مي­كنند كه سبب تميز شدن و مرطوب شدن راههاي بيني مي­شود. به طور طبيعي شما اين مايع را مي­بلعيد، بدون اينكه وجود آن را حس كنيد. اما وقتي اين مايع بيشتر از حد طبيعي مي­شود مثلاً به دليل آلرژي ، سرما خوردگي يا عفونت  سينوس،‌احتمالاً جمع شدن آن را در پشت حلق خود احساس مي­كنيد. اين مخاط اضافي يا همان ترشح پشت حلق سبب تحريك و التهاب مي­شود و مي­تواند رفلكس سرفه را فعال كند. اگر ترشح پشت حلق مزمن شود، سرفه هم به طبع آن مزمن خواهد شد.

        آسم؛ يك علت شايع سرفه مزمن در بالغين و كودكان است. اكثراً سرفه با ويزينگ و كوتاه شدن تنفس ديده مي­شود. اما در يك نوع از آسم، سرفه تنها علامت آسم است. سرفه مرتبط با آسم ممكن است فصلي باشد، يا بعد از يك سرماخوردگي ظاهر شود، يا اينكه با مواجهه با هواي سرد يا مواد شيميايي يا ذرات معلق در هوا تشديد شود.

          بيماري بازگشت اسيد معده به مري يا اصطلاحاً رفلكس معده؛ در اين بيماري اسيد داخلي معده به درون مري جريان پيدا مي­كند. تحريك پايدار در درون مري، گلو و حتي در ريه­ ها سبب ايجاد سرفه مزمن مي­شود. اين بيماري اغلب سوزش پشت جناغ سينه و طعم تلخ دهان را هم ايجاد مي­كند. هرچند نزديك به نيمي از كساني كه سرفه به علت رفلكس دارند، علامت ديگري ندارند.

        عفونت مجاري تنفسي؛سرفه علامتي است كه مي­تواند براي مدتهاي طولاني پس از رفع اكثر علائم سرماخوردگي،‌آنفولانزا، پنوموني  يا ساير عفونتهاي مجاري تنفسي فوقاني باقي بماند. دليل اين موضوع شايد ملتهب بودن مجاري تنفسي و حساسيت بيش از حد آنها به محركها باشد.

         مصرف داروهاي فشارخون؛يك گروه از داروهاي ضد فشارخون كه به طور شايعي هم مصرف مي­شود ، به نام ACE خوانده مي­شود و داروهايي مثل كاپتوپريل و آنالاپريل از اين خانواده هستند كه درحدود 20 درصد از مصرف كنندگان ،سرفه مزمن ايجاد شده است.در اكثر موارد يك هفته پس از شروع داروها سرفه ­ها شروع مي­شوند و معمولاً چند روز پس از قطع دارو سرفه­ ها هم قطع مي­شوند.

         برونشيت مزمن؛اين بيماري يك التهاب مزمن مجاري هوايي بزرگ است كه سبب احتقان، سرفه و نيز  خلط مي­شود. اكثر مبتلايان به اين بيماري يا سيگاري هستند يا سيگاري بودند. بنابراين سرفه در اين­ موارد نشانه تخريب ريه و مجاري هوايي است.

          برونشكتازي؛يك بيماري مزمن و جدي ريوي است كه در آن گشاد شدن غير طبيعي مجاري هوايي مانع از خروج طبيعي موكوس و ترشحات از ريه مي­شود. سرفه، خلط بدرنگ يا خوني، كوتاهي نفس­ها و خستگي دائم از علائم اين بيماري هستند.

           سرطان ريه؛ فقط درصد اندكي از كساني كه سرفه مزمن دارند، مبتلا به سرطان ريه هستند و اكثر آنها هم يا سيگاري هستند يا سيگاري بودند. اگر كه شما هم سيگاري هستيد يا زماني سيگاري بوديد يا خلط حاوي خون داريد حتماً به پزشك خودتان تماس بگيريد.

اصولاً هركسي مي­تواند به ناراحتي سرفه مزمن مبتلا شود، اما يكسري عوامل هستند كه شانس ابتلا به اين بيماري را افزايش مي­دهند. اولين و مهمترين اين عوامل خطر، سيگار است. حتي مواجهه متناوب با دود سيگار يا همان سيگاري دسته دوم بودن نيز اغلب مي­تواند منجر به سرفه و آسيب ريه شود.

احتمال بروز سرفه مزمن در خانم­ها بيشتر از آقايان است و علت آن حساسيت بيشتر رفلكس سرفه در زنان است. يكي ديگر از عوامل خطرساز سرفه مزمن مواجهه فزاينده با آلرژن­ها نظير:گرد و غبار، دود،‌موي حيوانات خانگي، مواد پاك كننده و گازهاي شيميايي است. اين عوامل حتي در كساني كه آلرژي يا آسم ندارند مي­تواند سبب سرفه شود. آلاينده­هاي محيطي نظير دود گازوئيل و دي اكسيد نيتروژن نيز مي­توانند هم در كودكان و هم در بزرگسالان ايجاد سرفه مزمن كنند. براي تشخيص علل اين ناراحتي روش­هاي زيادي وجود دارد كه معمول­ترين آنها شرح حال پزشكي و معاينه فيزيكي پزشك است. گاهي پزشك مجبور است براي تشخيص علت سرفه مزمن از روش تجويز دارو و بررسي پاسخ شما نسبت به دارو استفاده كند. ديگر آزمايشاتي كه براي تشخيص استفاده مي­شود سي تي اسكن سينوس،‌تستهاي آلرژي،‌عكس قفسه سينه،‌تستهاي بررسي عملكرد ريه ، ‌آندوسكوپي، برونوسكوپي و اندازه گيري مقدار PH مري است.

در صورت عدم پيگيري و عدم درمان، سرفه مزمن مي­تواند يك سري عوارض براي انسان ايجاد كند. از جمله اين عوارض خستگي فيزيكي و ضعف است. چرا كه سرفه كردن به مقدار زيادي انرژي نياز دارد و در صورتي كه سبب اختلال در خواب شود، خستگي را نيز در پي خواهد داشت. عوارض ديگر سرفه مزمن شامل: سردرد، سبكي سر، تعريق بيش از حد، بي اختياري ادرار و شكستگي دنده­ ها به خصوص در زنان است.

شايد بزرگترين معضل سرفه ،‌معضل اجتماعي است. بسياري از بيماران عنوان مي­كنند كه وقتي در اماكن عمومي مثل رستوران يا سينما حاضر مي­شوند احساس شرمندگي مي­كنند. گاهي اوقات همسر اين افراد مجبور مي­شود كه هنگام خواب از رختخواب بيرون رود. اين شرايط مي­تواند منزوي شدن، عصبانيت و كلافگي افراد خانواده و دوستان را به دنبال داشته باشد.

در زمينه درمان اين مشكل دو حالت وجود دارد. يا علت اصلي سرفه مزمن تشخيص داده شده است كه در نتيجه درمان كاملاً مشخص و واضح است، يا به تشخيص نرسيده­ اند كه در اين صورت درمان مشكل خواهد بود. ما براساس نوع مشكل به معرفي درمانهاي رايج خواهيم پرداخت:

درمان استاندارد آلرژيها و ترشح پشت حلق، داروهاي ضد حساسيت يا آنتي هيستامين و ضد احتقان يا دكونژستان هستند كه معمولاً توأماً تجويز مي­شوند.

مؤثرترين درمان آسم و سرفه مرتبط با آسم داروهاي ضد التهابي نظير كورتون­هاي استنشاقي هستند. گاهي از شكل خوراكي اين داروها نيز استفاده مي­شود. ولي بايد توجه داشت كه استفاده طولاني مدت از اين داروها عوارضي در بردارد؛ مثل پوكي استخوان و بايد مورد توجه قرار بگيرد. اغلب مي­توان سرفه ناشي از رفلكس يا برگشت اسيد معده را فقط با تغييراتي در شيوه زندگي ، درمان كرد. حفظ وزن مناسب، كمتر خوردن، افزايش دفعات غذا خوردن، پرهيز از غذاهاي تند، ‌شكلات و الكل كه سبب سوزش سر دل مي­شوند. حداقل 3 يا 4 ساعت دراز نكشيدن پس از غذا خوردن و بالا آوردن بالش هنگام خواب. ولي بايد به خاطر داشته باشيد كه اگرچه اين روشها مؤثر هستند ولي چندين ماه طول خواهد كشيد تا سرفه كاملاً برطرف شود.

زماني كه تغييراتي كه خدمتتان عرض شد مؤثر نبود، لازم است بيماري رفلكس و سرفه ناشي از آن توسط دارو درمان شود. دارويي كه اصولاً براي درمان اين بيماري به كار مي­رود، از ترشح اسيد معده جلوگيري مي­كند، در نتيجه بافت مري فرصتي براي بهبود پيدا مي­كند. رايج­ترين داروها امپرازول است.

اگر علت سرفه استفاده از داروي ضد فشارخون ACE است، بايد نوع دارو را با نظر پزشك عوض كرد.

بهترين درمان برونشيت مزمن،‌قطع سيگار است. در نهايت اگر علتي براي سرفه بيمار تشخيص داده نشود، شايد تنها كاري كه بتوان انجام داد ، تجويز داروي ضد سرفه به عنوان مسكن است.

در پايان به خاطر داشته باشيد كه اگر سرفه شما بيش از 8 هفته ادامه پيدا كرد و يا اگر همراه با خلط يا خون بود و يا اينكه سبب اختلال در خواب،‌اختلال در كار و روابط شما شد، حتماً با يك پزشك مشورت كنيد.